Terugblik

'17 - '18

Tijdens de eerste maanden van het nieuwe practoraat Mediawijsheid heeft de nadruk gelegen op een verkenning van de stand van zaken en een oriëntatie op de aanpak en planning die daar voor het nieuwe practoraat het beste op aansluit.


Bij die verkenning en oriëntatie is vooral ingezet op de inbreng van docenten en onderwijskundigen. Deze docenten vormen de werkgroep die wekelijks op de woensdagmiddag bij elkaar komt. De verkenning heeft opgeleverd dat er onder andere sprake is van een grote hoeveelheid lesmateriaal. Om ervoor te zorgen dat dit materiaal beter vindbaar en bruikbaar is, zijn twee acties in gang gezet. De eerste actie heeft te maken met de thematisch ordening van de materialen om de vindbaarheid te vergroten. De tweede actie heeft betrekking op de beschrijving van de materialen (metadatering) om de bruikbaarheid te vergroten.


Voor de ordening van de lesmaterialen op de website is besloten om een andere, meer thematische wijze te gaan gebruiken dan volgens/ een ordening naar het huidige mediawijsheid competentiemodel. Dit heeft alles te maken met de wijze waarop bij de ontwikkeling van lesmaterialen wordt uitgegaan van een integratie met andere vakgebieden als Burgerschap en Nederlands.

Dit heeft ook te maken hoe docenten materialen bij voorkeur zoeken en wel op inhoud dan wel thema en niet op zogenaamde ‘deelcompetenties’.


Ten behoeve van de ontwikkeling van lessen is het bestaande mediawijsheid competentiemodel van Mediawijzer.net aangepast. Dit model is door de practor omgewerkt naar een cyclisch ontwikkelmodel waarin de vier competentiegebieden begrip, gebruik, communicatie en strategie centraal staan. Met dit cyclisch model wordt de wederkerige relatie verduidelijkt en beter uitgedrukt hoe deze onderdelen elkaar in een handelingscontext wederzijds beïnvloeden. Aan de hand van dit model begeleiden de onderwijskundigen docenten bij het ontwikkelen van materiaal.

Om de bruikbaarheid van lesmateriaal te verbeteren is een nieuw lesbriefformat ontwikkeld. Het nieuwe format bevat meer informatie op basis waarvan een docent gerichter kan kiezen. De toenemende populariteit van en vraag naar audiovisuele vormen van presentatie van lesmateriaal en instructie is vertaald naar een script voor het maken instructievideo’s.

Om de herbruikbaarheid te bevorderen is aan al het aangeboden lesmateriaal een zogenaamde creative commons licentie (CC BY-NC-SA 4.0) toegekend.

Het lesmateriaal van mbomediawijs© mag worden aangepast en onder vermelding van de naam van de oorspronkelijke auteur worden gedeeld op een niet-commerciële basis. Deze licentie maakt voor docenten duidelijk onder welke voorwaarden ze materialen mogen aanpassen. Tevens is de naam mbomediawijs gedeponeerd als merknaam.



Na de fase van verkenning en oriëntatie is in januari gestart met een gezamenlijke ontwikkelbijeenkomst met docenten van de drie instellingen. Vervolgens zijn verschillende ontwikkelteams aan de slag gegaan. Drie ontwikkelteams zijn aan de slag gegaan met de ontwikkeling of het updaten van lessen. Een vierde ontwikkelteam is bezig gegaan met de beschrijving van digitools en maken van instructievideo’s. Een vijfde team is bezig gegaan met het herontwerp van de website. De nieuwe website gaat in de tweede helft van dit jaar online. In alle ontwikkelteams is sprake van onderwijskundige ondersteuning en vertegenwoordiging vanuit de drie instellingen.


Om de ontwikkelteams te ondersteunen en faciliteren is gebruik gemaakt van de SharePoint‑omgeving van het Mediacollege Amsterdam en zijn verschillende screencasts gemaakt om het gebruik in goede banen te leiden.



"We willen dat studenten zelf mediawijzer worden, dus dan moet je als docent natuurlijk het goede voorbeeld kunnen geven"


Menno de Waal | ROC van Amterdam MBO college West

Externe ontwikkelingen

In het afgelopen heeft het practoraat zich ook georiënteerd op en bijgedragen in landelijke ontwikkelingen. In 2018 ontwikkelt Mediawijzer.net het meerjarenplan voor de periode 2019 t/m 2023. Het verbreden van haar activiteiten naar alle leeftijdscategorieën en levensfasen dient bij te dragen aan het overheidsbeleid dat alle Nederlanders mediawijs kunnen leven. De legitimatie voor de verbreding van mediawijsheid naar volwassen doelgroepen ligt in digitale inclusie.


Belangrijke bouwstenen voor dit plan vormen de verankering van mediawijsheid in het onderwijs, de facilitering en ondersteuning van docenten en de ondersteuning van kwetsbare groepen. Aan de toetsing en verdieping van die bouwstenen is door het practoraat Mediawijsheid een bijdrage geleverd.


In hetzelfde jaar heeft het ontwikkelteam voor het leergebied digitale geletterdheid van curriculum.nu via verschillende wegen een beroep gedaan op het practoraat om een bijdrage te leveren in de realisatie van een conceptvisie, leerdoelen en eindtermen. Het practoraat heeft actief bijgedragen in de eerste en tweede consultatieronde een bijdrage geleverd via enerzijds de MBO Raad en anderzijds Mediawijzer.net. Tijdens de eerste bijeenkomst (4 april) georganiseerd door Mediawijzer.net is ook een presentatie verzorgd door de practor.

De leergeschiedenis van het practoraat: een storyline

Aan het einde van het jaar is met de hele werkgroep gewerkt aan het invullen van een storyline. De storyline is een instrument aan de hand waarvan leden van een leergemeenschap aangeven wat voor hen de betekenisvolle momenten waren in een collectief leerproces en wat deze betekenissen inhouden. Startpunt is de tijdslijn, waarop de deelnemer(-s) belangrijke gebeurtenissen plaatsen.


De gebeurtenissen worden in verhalen toegelicht (Zie https://bit.ly/2Nyxeol). Voor de storyline is gebruikgemaakt van Timeline JS (Zie https://timeline.knightlab.com/) dat is ontwikkeld door studenten van Knight Lab, een onderdeel van de Northwestern University. De eerste indruk is dat docenten deze wijze van terugblikken en reflecteren meer aanspreekt dan het oorspronkelijke idee om door middel van blogberichten te reflecteren op persoonlijke of collectieve leermomenten die iets hebben betekent.


"Deze samenwerking heeft voor ons mooi in kaart gebracht waar wij ons nog konden verbeteren als het gaat om mediawijsheid. We hebben door de samenwerking met andere scholen een scherpere visie ontwikkeld als het gaat om vakmanschap en de implementatie van de veranderende media. Het vak mediawijsheid is ook breder geïmplementeerd door de opleiding(en) heen. Daarnaast is er veel lesstof uitgewisseld waar we direct mee aan de slag zijn gegaan."


Heleen van Baarsen | Locatiedirecteur, Hout- en Meubileringscollege

Beleidsmatige verankering

De verkenning in de eerste maanden heeft ook geleerd dat er in de drie instellingen geen sprake is van verankering van Mediawijsheid in het curriculum. Onderwijskundigen hebben onder andere de beleidsdocumenten van de instellingen onderzocht op concrete doelstellingen rondom mediawijsheid en digitale didactiek. We hebben vastgesteld dat er binnen alle drie de scholen weinig tot niets concreet is benoemd. Mediacollege Amsterdam heeft de ambitie om dé vakschool voor mediaopleidingen te zijn, daar sluit (extra) aandacht voor mediawijsheid naadloos bij aan. De beleidsdocumenten geven echter nog geen concreetbeeld hoe dit proces vorm moet krijgen. Bij ROC van Amsterdam MBO College West is er wel een notitie over digitalisering, maar door het wegvallen van een collega door natuurlijk verloop, wordt daar op dit moment geen actieve uitvoering aan gegeven, op de activiteiten binnen het Practoraat na.

Er valt voor alle drie de instellingen in het schooljaar 2018/2019 veel te bereiken op het gebied van beleidsmatige verankering. Mogelijkheden die wij zien voor beleidsmatige verankering zijn het vastleggen van doelstellingen rondom het integreren van mediawijsheid in het curriculum en digitale didactiek in het:

  • Jaarplanning 2018‑2019 van de deelnemende teams
  • Teamplan 2018‑2019 van de deelnemende teams
  • Scholingsplannen 2018‑2019 van de onderwijsteams van de instellingen
  • Kwaliteitsplan 2019‑2022
  • Specifiek voor MBO College West (ROCvA): het collegeplan 2019-2020